ਮੁੰਬਈ : ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਾਸ਼ੀ (Bulk Deposits) ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤਾਜ਼ਾ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਦੇਸ਼ ਦੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਹੁਣ 5 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਕਮ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਕੁੱਲ ਮਿਆਦੀ ਜਮ੍ਹਾਂ (Term Deposits/FD) ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਤਿਹਾਈ (34.8 ਫੀਸਦੀ) ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਛੋਟੀ ਰਿਟੇਲ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਾਸ਼ੀ (ਖੁਦਰਾ ਜਮ੍ਹਾਂ) ਨੂੰ ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਕਾਫੀ ਮੁਕਾਬਲਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਅੰਕੜੇ: ਕੁਝ ਚੋਣਵੇਂ ਜਮ੍ਹਾਂਕਰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਹੀ ਦਬਦਬਾ
ਆਰ.ਬੀ.ਆਈ. ਦੇ ਵਿੱਤ ਵਰ੍ਹੇ 2025-26 ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮੂਲ ਸਾਂਖਿਅਕੀ ਵੇਰਵੇ (BSR) ਤੋਂ ਕੁਝ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਤੱਥ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ:
- 1 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਾਸ਼ੀ: ਮਾਰਚ 2026 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਕੁੱਲ ਸਾਵਧਿ ਜਮ੍ਹਾਂ (FD) ਵਿੱਚ 1 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਾਸ਼ੀ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ 46.3 ਫੀਸਦੀ ਰਹੀ।
- ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ: ਭਾਰੀ-ਭਰਕਮ ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਦੀ ਇਹ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਾਰਚ 2025 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ 45.07 ਫੀਸਦੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਾਰਚ 2024 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ 43.66 ਫੀਸਦੀ ਸੀ।
- ਖਾਤਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਿਰਫ਼ 0.05%: ਜੇਕਰ ਖਾਤਿਆਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ 5 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਾਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਖਾਤੇ ਕੁੱਲ ਐਫ.ਡੀ. ਖਾਤਿਆਂ ਦਾ ਮਹਿਜ਼ 0.05 ਫੀਸਦੀ ਹੀ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਫੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮੀਰ ਜਮ੍ਹਾਂਕਰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਸਮੂਹ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਹੈ।
- ਛੋਟੇ ਜਮ੍ਹਾਂਕਰਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ: ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਮਾਰਚ 2026 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 5 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਐਫ.ਡੀ. ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਕੁੱਲ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ 17.8 ਫੀਸਦੀ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ।
ਕਿਉਂ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ਵੱਡੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਾਸ਼ੀ ਵੱਲ ਰੁਝਾਨ?
ਇਸ ਮਾਮਲੇ ‘ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਬੈਂਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਚ ਮੁੱਲ ਵਾਲੀ ਸਾਵਧਿ ਜਮ੍ਹਾਂ (FD) ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਾਧਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਵਧਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਬਾਂਡਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬੈਂਕ ਜਮ੍ਹਾਂ ਵਰਗੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਆਮਦਨ ਵਾਲੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਪੈਸ਼ਲ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਆਫ਼ ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ‘ਤੇ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਲਗਭਗ 7.5 ਤੋਂ 7.75 ਫੀਸਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਡੇਟ ਮਿਊਚੁਅਲ ਫੰਡਾਂ ਜਾਂ ਗਿਲਟ ਫੰਡਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਲੱਗ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਬੈਂਕ ਵੀ 5 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਾਸ਼ੀ ‘ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਾਸ਼ੀ ਦਾ ਅਸਰ
ਕੇਅਰਏਜ ਰੇਟਿੰਗਸ (CareEdge Ratings) ਦੇ ਐਸੋਸੀਏਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੌਰਭ ਭਾਲੇਰਾਓ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਜਾਂ ਹੋਲਸੇਲ (ਥੋਕ) ਜਮ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਬੈਂਕਾਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਕਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਰਣਨੀਤੀਆਂ (Cash Management Strategies) ਦੇ ਤਹਿਤ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਬੈਂਕਾਂ ਦੀਆਂ ਐਫ.ਡੀ. ਅਤੇ ਲਿਕਵਿਡ ਮਿਊਚੁਅਲ ਫੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਬੈਂਕ ਵੱਡੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਾਸ਼ੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਛੋਟੀ ਰਿਟੇਲ (ਖੁਦਰਾ) ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਧੇਰੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਸਹਿਜ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।
BankingNews #RBI #ReserveBankOfIndia #FixedDeposit #BankDeposit #IndianEconomy #FinancialNews #CorporateInvestment #BankingSector #PunjabiNews #BusinessNews #ReserveBank #FinancialTrends